Πριν από αιώνες, σε υψόμετρο σχεδόν 3.400 μέτρων στις περουβιανές Άνδεις, οι Ίνκας φαίνεται πως είχαν βρει έναν εντυπωσιακά απλό τρόπο για να προστατεύουν τα αποθέματά τους: άφηναν τον ίδιο τον άνεμο του βουνού να κάνει τη δουλειά.

Η ανακάλυψη έγινε στο Wancasanga, έναν προϊσπανικό οικισμό πάνω από την κοιλάδα Condebamba, στην περιοχή Cajamarca του Περού. Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν εκεί δώδεκα κυκλικές κατασκευές τοποθετημένες σε ημικυκλική διάταξη. Πρόκειται για colcas, τις αποθήκες που χρησιμοποιούσαν οι Ίνκας για γεωργικά προϊόντα και άλλα απαραίτητα εφόδια.

Δίπλα τους όμως βρέθηκε κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον: πέτρινες κατασκευές που μοιάζουν με αγωγούς αερισμού.

Οι αγωγοί σχηματίζονται από πλευρικούς τοίχους κατασκευασμένους με επεξεργασμένες πέτρες, ενώ μεγάλες πέτρινες πλάκες λειτουργούσαν ως οροφή. Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, η συγκεκριμένη διάταξη επέτρεπε στον αέρα να κυκλοφορεί στο εσωτερικό των αποθηκευτικών χώρων.

Το πραγματικά έξυπνο όμως βρίσκεται στη θέση τους.

Οι colcas κατασκευάστηκαν στη δυτική πλευρά του χώρου, ακριβώς εκεί όπου η ένταση των ανέμων είναι μεγαλύτερη. Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτό δύσκολα ήταν τυχαίο: οι Ίνκας φαίνεται πως εκμεταλλεύονταν συνειδητά τη φυσική ροή του αέρα, διοχετεύοντάς την μέσα στις αποθήκες.

Με άλλα λόγια, αντί για κάποιο μηχανικό σύστημα ψύξης, είχαν το βουνό.

Η ιδέα δεν είναι εντελώς άγνωστη στην αρχαιολογία των Ίνκας. Παρόμοια συστήματα αερισμού έχουν εντοπιστεί σε colcas κατά μήκος του Qhapaq Ñan, του τεράστιου οδικού δικτύου της αυτοκρατορίας. Η νέα ανακάλυψη στο Wancasanga δείχνει ότι η ίδια λογική πιθανότατα εφαρμοζόταν και εδώ, προσαρμοσμένη στις ιδιαίτερες συνθήκες των Άνδεων.

Υπάρχει και ένα ακόμη στοιχείο. Μέσα σε μία από τις κατασκευές βρέθηκαν θραύσματα από aryballos, χαρακτηριστικά αγγεία των Ίνκας. Η παρουσία τους ενισχύει την εκτίμηση ότι οι αποθήκες δεν εξυπηρετούσαν απλώς μια μικρή τοπική κοινότητα, αλλά πιθανότατα αποτελούσαν μέρος ενός οργανωμένου συστήματος διαχείρισης αποθεμάτων.

Οι ανασκαφές στο Wancasanga βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη, οπότε πολλά μένουν να διευκρινιστούν. Αυτό που ήδη διακρίνεται, όμως, είναι μια τεχνολογία που δεν βασιζόταν σε περίπλοκους μηχανισμούς αλλά στην κατανόηση του ίδιου του περιβάλλοντος.

Πέτρα, σωστή χωροθέτηση και ο άνεμος των Άνδεων.

Μερικές φορές η πιο έξυπνη τεχνολογία είναι αυτή που χρειάζεται τα λιγότερα πράγματα για να λειτουργήσει.