Κάτω από το έδαφος ενός από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Νορβηγίας, οι επιστήμονες εντόπισαν ίχνη άγνωστων μέχρι σήμερα κυκλικών κατασκευών. Η ανακάλυψη στο ταφικό πεδίο Hunn ενδέχεται να αποκαλύψει περισσότερα για τις τελετουργίες και τις αντιλήψεις των ανθρώπων που έζησαν εκεί πριν από περίπου 2.000 χρόνια.

Για αιώνες, το έδαφος στο Hunn της νοτιοανατολικής Νορβηγίας έκρυβε μυστικά που δεν μπορούσε να διακρίνει κανείς από την επιφάνεια. Ανάμεσα στους αρχαίους ταφικούς τύμβους και στα ίχνη μνημείων που έχουν διασωθεί, φαίνεται πως υπήρχαν και άλλες κατασκευές, αόρατες στο ανθρώπινο μάτι.

Χρειάστηκε η σύγχρονη τεχνολογία για να αρχίσουν να αποκαλύπτονται.

Χρησιμοποιώντας γεωραντάρ (Ground-Penetrating Radar – GPR), οι αρχαιολόγοι εντόπισαν υπόγειους κυκλικούς σχηματισμούς στο δυτικό τμήμα του ταφικού πεδίου. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι στην περιοχή ενδέχεται να υπήρχαν περισσότεροι λίθινοι κύκλοι από όσους γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.

Η ανακάλυψη, που παρουσιάστηκε από το Science Norway με βάση τις έρευνες του Μουσείου Πολιτιστικής Ιστορίας της Νορβηγίας, δημιουργεί νέα ερωτήματα για τη χρήση του χώρου και τις ταφικές παραδόσεις των αρχαίων κατοίκων του.

Οι κύκλοι που κρύβονταν κάτω από το έδαφος

Το Hunn αποτελεί έναν ιδιαίτερα σημαντικό αρχαιολογικό χώρο, καθώς περιλαμβάνει ταφικά μνημεία διαφορετικών περιόδων της προϊστορίας και της αρχαιότητας.

Στο νότιο τμήμα του έχουν ήδη τεκμηριωθεί κατασκευές με όρθιους λίθους, που συνδέονται με ταφικές πρακτικές πριν από περίπου δύο χιλιετίες.

Οι νέες έρευνες επικεντρώθηκαν στο δυτικό πεδίο, όπου το γεωραντάρ κατέγραψε κυκλικές ανωμαλίες κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, κοντά σε ίχνη μεγάλων ταφικών τύμβων.

Το γεωραντάρ στέλνει ηλεκτρομαγνητικούς παλμούς στο υπέδαφος και καταγράφει τις ανακλάσεις τους. Με αυτόν τον τρόπο οι επιστήμονες μπορούν να αναγνωρίζουν μεταβολές στη σύσταση και στη δομή του εδάφους, χωρίς να χρειάζεται να πραγματοποιήσουν ανασκαφή.

Οι εικόνες που προκύπτουν δεν αποκαλύπτουν απευθείας τι ακριβώς βρίσκεται θαμμένο. Μπορούν, όμως, να υποδείξουν τη θέση πιθανών αρχαιολογικών κατασκευών.

Στην περίπτωση του Hunn, η γεωμετρία των σχηματισμών οδηγεί τους ερευνητές στην υπόθεση ότι πρόκειται για θέσεις όπου κάποτε υψώνονταν λίθοι ή υπήρχαν κυκλικά ταφικά μνημεία.

Γιατί κατασκεύαζαν λίθινους κύκλους;

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ερωτήματα αφορά τον σκοπό αυτών των κατασκευών.

Οι κύκλοι ενδέχεται να αποτελούσαν μέρος του αρχικού σχεδιασμού ενός ταφικού μνημείου. Υπάρχει, όμως, και μια διαφορετική πιθανότητα: να σχηματίστηκαν σταδιακά από τις δραστηριότητες των ανθρώπων γύρω από έναν τάφο.

Η αρχαιολόγος Anne Lene Melheim, από το Μουσείο Πολιτιστικής Ιστορίας της Νορβηγίας, έχει επισημάνει αυτές τις δύο πιθανές ερμηνείες.

Στη δεύτερη περίπτωση, οι κυκλικές δομές θα μπορούσαν να συνδέονται με επαναλαμβανόμενες κινήσεις ή τελετουργικές δραστηριότητες γύρω από το μνημείο.

Πρόκειται για μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα υπόθεση, καθώς υποδηλώνει ότι οι αρχαίοι τάφοι δεν ήταν απαραίτητα χώροι που εγκαταλείπονταν μετά την ταφή. Ενδέχεται να παρέμεναν σημεία συγκέντρωσης και διατήρησης της μνήμης των νεκρών.

Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή στοιχεία για να αποδειχθεί ότι οι συγκεκριμένοι κύκλοι χρησιμοποιούνταν για τελετουργικούς σκοπούς.

Μια πιθανή σύνδεση με τις ταφές παιδιών

Η ανακάλυψη αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον εξαιτίας προηγούμενων αρχαιολογικών ερευνών στη νότια Νορβηγία.

Σε ορισμένες περιοχές έχουν εντοπιστεί λίθινοι κύκλοι που συνδέονται με παιδικές ταφές, ιδιαίτερα κατά την πρώτη χιλιετία π.Χ.

Σχετικές μελέτες, όπως η Monuments to Youth, έχουν εξετάσει τη σημασία αυτών των μνημείων και τη θέση των παιδιών στις ταφικές παραδόσεις των αρχαίων κοινωνιών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι νέοι κύκλοι στο Hunn αποτελούν επίσης παιδικούς τάφους.

Η ομοιότητα των κατασκευών επιτρέπει στους αρχαιολόγους να εξετάσουν αυτή την πιθανότητα, αλλά μόνο μια ανασκαφή θα μπορούσε να αποκαλύψει εάν υπάρχουν ανθρώπινα κατάλοιπα, ταφικά αντικείμενα ή άλλα στοιχεία που θα επέτρεπαν ασφαλέστερα συμπεράσματα.

Τι άλλο εντόπισε το γεωραντάρ;

Εκτός από τους κυκλικούς σχηματισμούς, οι ερευνητές αναγνώρισαν και άλλες υπόγειες ενδείξεις που ενδέχεται να σχετίζονται με ταφές.

Ο αρχαιολόγος Jakob Jan Edvin Kile-Vesik, επίσης από το Μουσείο Πολιτιστικής Ιστορίας, εκτιμά ότι υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις για την παλαιότερη παρουσία όρθιων λίθων στην περιοχή.

Προς το παρόν, όμως, οι επιστήμονες δεν έχουν επιβεβαιώσει τα ευρήματα με ανασκαφές.

Αυτή η διάκριση είναι σημαντική: το γεωραντάρ μπορεί να υποδείξει πού ενδέχεται να βρίσκονται αρχαιολογικά κατάλοιπα, αλλά δεν μπορεί από μόνο του να προσδιορίσει με βεβαιότητα τη χρονολόγηση ή τη λειτουργία τους.

Η επόμενη φάση της έρευνας θα μπορούσε να περιλαμβάνει στοχευμένες ανασκαφές και αναλύσεις που θα επιτρέψουν τη σύγκριση των νέων δομών με τα ήδη γνωστά μνημεία του Hunn.

Το παρελθόν αποκαλύπτεται χωρίς να μετακινηθεί ούτε μία πέτρα

Η περίπτωση του Hunn αναδεικνύει πόσο έχει αλλάξει η αρχαιολογική έρευνα χάρη στις γεωφυσικές μεθόδους.

Εκεί όπου παλαιότερα θα απαιτούνταν εκτεταμένες ανασκαφές, σήμερα οι επιστήμονες μπορούν να χαρτογραφήσουν πιθανές υπόγειες κατασκευές και να επιλέξουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τα σημεία που αξίζει να ερευνηθούν.

Παράλληλα, η τεχνολογία επιτρέπει τη μελέτη ευαίσθητων αρχαιολογικών χώρων χωρίς να διαταράσσεται άμεσα το έδαφος.

Στο Hunn, οι νέοι κυκλικοί σχηματισμοί ίσως αποδειχθούν μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου ταφικού τοπίου, στο οποίο οι άνθρωποι διαφορετικών γενεών επέστρεφαν για να τιμήσουν τους νεκρούς τους.

Ίσως πάλι οι ανασκαφές αποκαλύψουν μια εντελώς διαφορετική χρήση.

Προς το παρόν, το βέβαιο είναι ότι κάτω από τη φαινομενικά ήσυχη επιφάνεια του νορβηγικού τοπίου υπάρχουν ακόμη ίχνη μιας ιστορίας που δεν έχει διαβαστεί ολόκληρη.

Και αυτή τη φορά, η πρώτη ματιά στο παρελθόν δεν ήρθε από το φτυάρι του αρχαιολόγου, αλλά από τα ραδιοκύματα που ταξίδεψαν μέσα στο έδαφος.

Πηγές: Science Norway – Ρεπορτάζ για τις γεωφυσικές έρευνες στο ταφικό πεδίο Hunn · Museum of Cultural History, University of Oslo · Monuments to Youth, αρχαιολογική μελέτη για τους λίθινους κύκλους και τις παιδικές ταφές στη Νορβηγία.