Μια νέα ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο Science Advances καταλήγει ότι μικροοργανισμοί που συχνά συνοδεύουν επανδρωμένες αποστολές μπορεί να επιβιώσουν στην επιφάνεια της Σελήνης — εφόσον βρεθούν σε μονίμως σκιερές, πολικές κοιλότητες όπου η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία και στη θερμότητα είναι πολύ μειωμένη.

Πώς προέκυψε το εύρημα

Ερευνητές από το Goddard της NASA σύγκριναν ήδη δημοσιευμένα εργαστηριακά δεδομένα αντοχής τριών βακτηρίων και δύο μυκήτων —ειδών που έχουν καταγραφεί σε επανδρωμένες αποστολές και έχουν δείξει αντοχή στο κενό, στο ψύχος και στην ιοντίζουσα ακτινοβολία— με σεληνιακούς χάρτες που δείχνουν την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία και στην θερμική καταπόνηση. Οι χάρτες βασίζονται σε μετρήσεις του Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) της NASA.

Τι σημαίνει «κρυπτοβίωση» και πού μπορούν να επιβιώσουν μικρόβια

Η ανάλυση εντόπισε περιοχές στους σεληνιακούς πόλους όπου το συνδυασμένο επίπεδο UV και θερμότητας είναι τόσο χαμηλό ώστε τα μελετημένα μικρόβια ενδέχεται να εισέλθουν σε κατάσταση κρυπτοβίωσης: αναστολή ζωτικών λειτουργιών χωρίς ανάπτυξη ή πολλαπλασιασμό, με την προοπτική αφυπνίωσης αν εμφανιστούν ευνοϊκότερες συνθήκες.

Καίριο ρόλο παίζει η τοπογραφία: λοφίσκοι, κοιλώματα ή ακόμα και μικρές ανωμαλίες στο έδαφος μπορούν να δημιουργήσουν ισχυρές τοπικές σκιές. Όπως παρατήρησε ο Prabal Saxena (Goddard της NASA), «ακόμη και ένα αποτύπωμα ή τα ίχνη ενός ροβέρ μπορούν να δημιουργήσουν μια περιοχή όπου τα μικρόβια μπορεί να επιβιώσουν». Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται κάποιο μεγάλο φυσικό καταφύγιο για να μειωθούν οι επιβλαβείς παράγοντες.

Συνέπειες για την πλανητική προστασία και το Artemis III

Τα ευρήματα αναδεικνύουν πρακτικά ζητήματα πλανητικής προστασίας: η Heather Graham (Goddard της NASA) υπογράμμισε ότι πρέπει να είμαστε πιο προσεκτικοί σχετικά με τα υλικά και τα μικροβιολογικά φορτία που ενδέχεται να μεταφέρουμε ακούσια σε σεληνιακές περιοχές, ειδικά ενόψει της προγραμματισμένης αποστολής Artemis III στη νότια πολική περιοχή της Σελήνης.

Επιπλέον, οι συγγραφείς σημειώνουν μια θεωρητική οδό για παρουσία γήινου υλικού στη Σελήνη: ισχυροί διαστημικοί κρουσμοί στο παρελθόν θα μπορούσαν να έχουν εκτοξεύσει πετρώματα από τη Γη που, αν προσγειώθηκαν σε σκιερές περιοχές, να έχουν διατηρήσει βιολογικά ίχνη. Ο Saxena περιέγραψε τη Σελήνη ως μια «ισχυρή κατάψυξη» αρχαιολογικών ενδείξεων για το παρελθόν της Γης, εφόσον τέτοια υλικά βρέθηκαν σε προστατευμένες θέσεις.

Όρια της μελέτης και επόμενα βήματα

Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι τα συμπεράσματα βασίζονται στη συνδυασμένη ανάλυση εργαστηριακών δεδομένων επιβίωσης και σε απομακρυσμένες μετρήσεις — όχι σε πειραματική έκθεση οργανισμών απευθείας στην επιφάνεια της Σελήνης. Για να καθοριστεί με ακρίβεια πόσο καλά αντέχουν διαφορετικά είδη μικροβίων σε σεληνιακά μικροπεριβάλλοντα απαιτούνται στοχευμένες εργαστηριακές δοκιμές και επιτόπου πειράματα.

Από πρακτική σκοπιά, το αποτέλεσμα ανοίγει δύο παράλληλες συζητήσεις: την ανάγκη για αυστηρότερα πρωτόκολλα καθαρισμού και διαχείρισης εξοπλισμού ώστε να μειωθεί η αθέλητη βιολογική ρύπανση, και την επιστημονική ευκαιρία να μελετηθούν ενδεχόμενα γήινα δείγματα που η Σελήνη μπορεί να έχει διατηρήσει.

Οι συγγραφείς δημοσίευσαν τα ευρήματά τους ηλεκτρονικά στις 19 Αυγούστου στο Science Advances. Η εργασία λειτουργεί ως πρόσκληση για πιο συντονισμένα πειράματα και πιο προσεκτικό σχεδιασμό αποστολών: όχι μόνο για την προστασία πιθανών σεληνιακών μικροπεριβαλλόντων, αλλά και για να εξασφαλιστεί η εγκυρότητα μελλοντικών αναλύσεων σεληνιακού υλικού.