Το μυστήριο του Tabby’s Star παραμένει ένα από τα πιο συναρπαστικά αινίγματα της σύγχρονης αστρονομίας.

Κάποια αστέρια γεννιούνται, πεθαίνουν ή εκρήγνυνται. Άλλα, όμως, φαίνεται να αρνούνται να συμπεριφερθούν φυσιολογικά.

Ένα από αυτά είναι το Tabby’s Star (KIC 8462852), ένα άστρο περίπου 1.470 έτη φωτός μακριά από τη Γη, στον αστερισμό του Κύκνου. Από το 2015 μέχρι σήμερα έχει μετατραπεί σε ένα από τα μεγαλύτερα επιστημονικά μυστήρια των τελευταίων δεκαετιών, καθώς παρουσίασε μια συμπεριφορά που κανείς δεν περίμενε.

Το παράξενο φαινόμενο

Τα περισσότερα άστρα παρουσιάζουν μικρές και προβλέψιμες μεταβολές στη φωτεινότητά τους. Όταν ένας πλανήτης περνά μπροστά από το άστρο του, αποκρύπτει ένα πολύ μικρό ποσοστό του φωτός του. Για παράδειγμα, ένας πλανήτης στο μέγεθος του Δία μειώνει τη φωτεινότητα του άστρου του περίπου κατά 1%. Το Tabby’s Star όμως έκανε κάτι εντελώς διαφορετικό.
Σε ορισμένες περιπτώσεις η φωτεινότητά του μειώθηκε έως και 22%, ενώ οι πτώσεις αυτές εμφανίζονταν χωρίς καμία σταθερή περιοδικότητα. Άλλοτε διαρκούσαν λίγες ημέρες και άλλοτε αρκετές εβδομάδες.

Κανένα γνωστό μοντέλο εξωπλανήτη δεν μπορούσε να εξηγήσει μια τόσο μεγάλη και τόσο ακανόνιστη μεταβολή.

Το άστρο “WTF”

Το αντικείμενο εντοπίστηκε από το διαστημικό τηλεσκόπιο Kepler, το οποίο είχε ως αποστολή την αναζήτηση εξωπλανητών. Η ομάδα της αστρονόμου Tabetha Boyajian ήταν η πρώτη που δημοσίευσε την ανακάλυψη το 2015. Μάλιστα, μεταξύ των επιστημόνων το αντικείμενο είχε αποκτήσει ένα αρκετά χιουμοριστικό παρατσούκλι: WTF Star όχι για τον λόγο που ίσως φαντάζεστε, αλλά ως συντομογραφία του: Where’s The Flux? δηλαδή:

“Πού εξαφανίστηκε η φωτεινότητα;”

Το όνομα αποτύπωνε τέλεια την αμηχανία των ερευνητών.

Οι φυσικές εξηγήσεις

Οι πρώτες θεωρίες ήταν απολύτως φυσικές.
Ίσως τεράστια νέφη κομητών περνούσαν μπροστά από το άστρο.
Ίσως δύο μεγάλοι πλανήτες συγκρούστηκαν, δημιουργώντας σύννεφα σκόνης.
Ίσως κάποιος πλανήτης διαλύθηκε από τις βαρυτικές δυνάμεις του άστρου.
Ίσως μεγάλα εξωφεγγάρια καταστράφηκαν, αφήνοντας πίσω τους τεράστιες ποσότητες υλικού.

Όλες αυτές οι θεωρίες μπορούσαν να εξηγήσουν μέρος των παρατηρήσεων, καμία όμως δεν κατάφερνε να εξηγήσει ολόκληρη την εικόνα.

Η θεωρία που έκανε τον γύρο του κόσμου

Κάπου εκεί εμφανίστηκε μια πολύ πιο τολμηρή ιδέα. Ο αστροφυσικός Jason Wright πρότεινε ότι, όσο απίθανη κι αν είναι, δεν θα έπρεπε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο μιας τεχνητής κατασκευής. Όχι επειδή υπήρχαν ενδείξεις για εξωγήινους. Αλλά επειδή η επιστήμη οφείλει να εξετάζει όλες τις πιθανές εξηγήσεις όταν τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επαρκούν. Έτσι τέθηκε η περίφημη θεωρία της Dyson Swarm.

Τι είναι μια Dyson Swarm;

Ο φυσικός Freeman Dyson είχε προτείνει ήδη από το 1960 ότι ένας εξαιρετικά προηγμένος πολιτισμός θα μπορούσε να κατασκευάσει εκατομμύρια τεχνητούς δορυφόρους γύρω από το άστρο του, συλλέγοντας τεράστιες ποσότητες ενέργειας.
Στη λαϊκή κουλτούρα η ιδέα αυτή έγινε γνωστή ως «Σφαίρα Dyson», αν και στην πραγματικότητα η πιθανότερη μορφή της θα ήταν ένα τεράστιο σμήνος ανεξάρτητων κατασκευών.
Αν ένα τέτοιο σμήνος περνούσε μπροστά από το άστρο, θα μπορούσε θεωρητικά να προκαλέσει τις παράξενες μεταβολές που παρατηρήθηκαν.
Η υπόθεση αυτή έκανε πρωτοσέλιδα σε ολόκληρο τον κόσμο.

Το SETI ψάχνει για σήματα

Η δημοσιότητα ήταν τόσο μεγάλη ώστε το SETI πραγματοποίησε ειδικές παρατηρήσεις αναζητώντας:

  • τεχνητά ραδιοσήματα,
  • παλμούς laser,
  • ή οποιαδήποτε άλλη ένδειξη τεχνολογικού πολιτισμού.

Το αποτέλεσμα ήταν απογοητευτικό για όσους ήλπιζαν σε μια επαφή.

Δεν εντοπίστηκε κανένα τεχνητό σήμα.

Τα νεότερα στοιχεία

Τα επόμενα χρόνια οι αστρονόμοι συνέχισαν να παρακολουθούν το άστρο σε διαφορετικά μήκη κύματος. Η σημαντικότερη ανακάλυψη ήταν ότι οι μειώσεις της φωτεινότητας δεν ήταν ίδιες σε όλα τα χρώματα του φωτός. Το μπλε φως εξασθενούσε περισσότερο από το κόκκινο και το υπέρυθρο. Αυτή ακριβώς είναι η χαρακτηριστική συμπεριφορά της λεπτής κοσμικής σκόνης. Αν μπροστά από το άστρο περνούσαν συμπαγείς γιγάντιες κατασκευές, όπως μια Dyson Swarm, θα εμπόδιζαν όλα τα μήκη κύματος σχεδόν με τον ίδιο τρόπο. Το στοιχείο αυτό έγειρε σημαντικά την πλάστιγγα υπέρ μιας φυσικής εξήγησης.

Λύθηκε τελικά το μυστήριο;

Όχι εντελώς. Σήμερα οι περισσότεροι αστρονόμοι θεωρούν ότι το πιθανότερο σενάριο περιλαμβάνει σύννεφα πολύ λεπτής σκόνης, πιθανώς από συγκρούσεις ουράνιων σωμάτων ή από τη διάλυση κομητών και εξωφεγγαριών. Ωστόσο, καμία θεωρία δεν καταφέρνει ακόμη να εξηγήσει όλες τις παρατηρήσεις με απόλυτη ακρίβεια. Το Tabby’s Star εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο ενεργής έρευνας και κάθε νέα παρατήρηση μπορεί να προσθέσει ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ.

Όταν η επιστήμη δεν φοβάται το άγνωστο

Η ιστορία του Tabby’s Star είναι ίσως το καλύτερο παράδειγμα του πώς λειτουργεί πραγματικά η επιστήμη. Ένα παράξενο φαινόμενο δεν αντιμετωπίστηκε με βεβαιότητες, αλλά με ερωτήματα. Οι επιστήμονες εξέτασαν από τα πιο συμβατικά μέχρι τα πιο εξωτικά σενάρια, δοκίμασαν τις υποθέσεις τους, συνέλεξαν νέα δεδομένα και αναθεώρησαν τα συμπεράσματά τους όταν τα στοιχεία το απαίτησαν. Ίσως τελικά το Tabby’s Star να μην κρύβει κάποιον εξωγήινο πολιτισμό. Ίσως όμως μας υπενθυμίζει κάτι εξίσου σημαντικό:

Το Σύμπαν εξακολουθεί να έχει την ικανότητα να μας εκπλήσσει. Και όσο υπάρχουν μυστήρια που αντιστέκονται στις εύκολες απαντήσεις, η εξερεύνησή του δεν θα πάψει ποτέ να είναι συναρπαστική.